شما اینجایید
خانه > نجوم > انحراف محوری چیست؟

انحراف محوری چیست؟

انحراف محوری (Axial tilt) چیست؟

انحراف محوری اصطلاحی در ستاره‌شناسی است و به زاویهٔ بین محور چرخش اجسام و خط عمود بر صفحهٔ مداری آنها گفته می‌شود. طی حرکت جسم در مسیر مداری خود، مقدار انحراف محوری تغییری نمی‌کند؛ اما خط انحراف سیاره در هنگام یک دور گردش کامل به دور خورشید در یک دایره و به میزان ۳۶۰ درجه حرکت می‌کند.
تصویر و جدول زیر میزان انحراف محوری هر یک از سیارات منظومه شمسی بعلاوه سیاره کوتوله پلوتو را نمایش می دهد.

Obliquity of the Nine Planets
انحراف محور سیارات منظومه شمسی | This image is © copyright 1999 by Calvin J. Hamilton
سیارهمیزان انحراف محوریطول یکبار گردش به دور خود به ساعت
عطاردMercury۰٫۱°۱۴۰۷٫۵
زهرهVenus۱۷۷٫۴°۵۸۳۲٫۵
زمینEarth۲۳٫۴۵°۲۳٫۹۳۴۵
مریخMars۲۵٫۱۹°۲۴٫۶۲۳
مشتریJupiter۳٫۱۲°۹٫۹۲۵
زحلSaturn۲۶٫۷۳°۱۰٫۶۵۶
اورانوسUranus۹۷٫۸۶°۱۷٫۲۴
نپتونNeptune۲۹٫۵۶°۱۶٫۱۱
پلوتوPluto۱۱۹٫۶°۱۵۳٫۲۹

میزان انحراف محور کره زمین به اندازهٔ ۲۳٫۴ درجه است. در بین اجرام منظومه شمسی، انحراف محور زهره ۱۷۷٫۳ درجه است که باعث شده تا از شرق به غرب بچرخد و قطب شمال و جنوب جغرافیایی آن جابجا شود؛ سیارهٔ غیرعادی دیگر اورانوس است که با ۹۷ درجه انحراف محوری، قطب شمال آن همیشه رو به خورشید است. اندازهٔ درجه انحراف دایرهالبروج در دوره‌های ۴۱٬۰۰۰ ساله تغییر می‌کند که رقص محوری نامیده می‌شود.

صفحهٔ مداری زمین در منظومهٔ شمسی، صفحهٔ دایرهالبروج نامیده می‌شود و در نتیجه انحراف محوری زمین را انحراف یا میل دایرهالبروج می‌گویند نماد آن حرف یونانی ε است.

رابطه بین فصل های سال و انحراف محوری زمین

انحراف ۲۳٫۴ درجه‌ای زمین دلیل اصلی پیدایش فصل‌هاست. گردش زمین به دور خورشید و مایل بودن محور آن سبب تغییر طول روز و شب و در نتیجه دما و پیدایش فصل ها می شود.

روز اول تیرماه قطب شمال بیش از هر زمان دیگر (به اندازه ۲۳٫۵ درجه) بسوی خورشید متمایل است و نور خورشید فقط به برخی از سرزمین های نیمکره شمالی عمود می‌تابد.این روز طولانی‌ترین روز در نیمکره شمالی است و به آن انقلاب تابستانی می‌گویند. روز نخست دیماه قطب شمال بیش از هر زمان دیگر (به اندازه ۲۳٫۵ درجه) از خورشید دور است و نور خورشید به هیچ نقطه‌ای از نیمکره شمالی عمود نمی‌تابد. این روز کوتاهترین روز در نیمکره شمالی است و به آن انقلاب زمستانی می‌گویند. زمانی که در نیمکره شمالی انقلاب تابستانی است، در نیمکره جنوبی انقلاب زمستانی اتفاق می افتد.

انحراف محور زمین در اول مهرماه و اول فروردین تاثیری بر چگونگی تابش نور خورشید به نیمکره شمالی و جنوبی زمین ندارد و هر دو نیمکره به یک اندازه نور خورشید را دریافت می‌کنند. در این دو روز، در همه جای زمین، طول روز و شب با هم مساوی است. به این دو روز اعتدال بهاری و اعتدال پاییزی می‌گویند. زمانی که در نیمکره شمالی اعتدال بهاری است، در نیمکره جنوبی اعتدال پاییزی است.

در صورتی که میزان انحراف محوری زمین کم می‌بود، مناطق قطبی زمین از نور بسیار کمتری بهره می‌بردند؛ چرا که این انحراف باعث می‌شود تا در فصلی از سال (تابستان نیم‌کره‌ها) بر قطبی که به طرف خورشید منحرف شده‌است نور بیشتری بتابد. تغییر در اندازهٔ انحراف محوری تاثیر مستقیمی بر میزان شدت گرما و سرما در فصل‌ها می‌گذارد.

عوارض نبود انحراف محور در زمین

اگر این انحراف در محور زمین وجود نداشت آیا باز شاهد فصول مختلف بودیم؟ در آن صورت طول روز و شب همیشه ۱۲ ساعت بود و ارتفاع خورشید در لحظه ی ظهر، در هر منطقه همیشه ثابت بود، در نتیجه فصول بوجود نمی آمدند. تنها ممکن بود با تغییرات فاصله ی زمین از خورشید کمی تغییر در دمای هوا حاصل شود. نه بهار و نوروزی بود که آغاز زندگی جدید را جشن بگیریم و نه پاییزی که حزن شاعرانه ی ما را تقویت کند. ماه باعث می شود که انحراف زمین پایدار باقی بماند و تغییرات آب و هوای زمین را ثابت نگه داشته است. این ثبات برای ایجاد و تکامل موجودات زنده روی زمین حیاتی بوده است.

با وجود این ثبات، انحراف محور زمین در طول یک دوره ی ۴۰۰۰۰ ساله بین ۲۲ تا ۲۵ درجه تغییر می کند. تغییرات بزرگ آب و هوایی روی زمین در گذشته، به تغییرات انحراف محور زمین مربوط می شود. آخرین دوران یخبندان، فقط ۱۵۰۰۰ سال پیش حدود یک سوم خشکی های زمین را با یک پوسته ی یخی به ضخامت ۱ کیلومتر پوشانده بود. تنها اگر چند درجه دمای کل زمین تغییر کند چنین اتفاقاتی ممکن است روی دهد. زمین یک سیستم بسیار پیچیده است، هر تغییر کوچکی در هر بخشی از آن می تواند تبعات مهم و تأثیر گذاری ایجاد کند.

منابع:

  • ویکی پدیا
  • تبیان
نوتیف
امیدوارم مطالب نوتیف برایتان مفید واقع شده باشد. با عضویت در خبرنامه نوتیف مطالب تازه ما را در اینباکس خود داشته باشید. کانال ما در تلگرام هم راه سریع و مطمئنی برای آگاهی از مطالب ماست. *** من رضا حیدری مدیر وب سایت نوتیف هستم. همکنون مشغول به تحصیل در رشته کارشناسی ارشد نرم افزار بوده و به دنیای فناوری علاقه مندم به همین دلیل در نوتیف به دنبال نشر و ترویج موضوعات روز دنیای فناوری بخصوص موضوعات مرتبط با دنیای موبایل، اینترنت، کامپیوتر هستم. در کنار اینها گاهی هم گریزی به دیگر موضوعات مهم خواهیم زد که خالی از لطف نخواهد بود. با نوتیف همراه باشید بودن با شما افتخار بزرگی برای ماست.

پاسخ دهید

1 + بیست =

Top